Mağusa'nın Kısa Tarihçesi (MÖ 3. yy – 2025)

• Kuruluş ve Antik Dönem: Kent, MÖ 3. yüzyılda Ptolemaios hanedanı döneminde “Arsinoe” adıyla, özellikle Salamis’in deprem ve saldırılarla zarar görmesinden sonra yeni bir liman yerleşmesi olarak ortaya çıkar.
• Bizans ve Erken Ortaçağ: Kent Bizans döneminde gelişerek imparator Justinianos’un onuruna bir ara “Nea Ioustiniania (Yeni Justiniana)” olarak anılır.
• Lüzinyan, Ceneviz ve Venedik Dönemleri: 12–15. yüzyıllar arasında Lüzinyanlar zamanında Doğu Akdeniz’in en önemli ticaret limanlarından biri haline gelir; “365 kiliseli şehir” efsanesi bu döneme atfedilir. 1370’lerde Ceneviz, 1489’dan itibaren Venedik egemenliği görülür; surlar ve Othello Kalesi gibi yapılar bu dönemde son hâlini alır.
• Osmanlı Dönemi (1571–1878): 1570–71 kuşatması sonrası kent Osmanlı yönetimine geçer; Latin nüfusun ayrıcalıkları sona erer, sur içi yerleşim yeniden biçimlenir, Türk aileler yerleştirilir, Rum nüfus zamanla Varosha/Maraş bölgesine kayar.
• Britanya Dönemi (1878–1960): Britanya idaresiyle Famagusta limanı yeniden canlandırılır; kent hem ticaret hem de özellikle Maraş/Varoşa ile turizm merkezi haline gelir. Nüfus yapısı değişir; 1960’a gelindiğinde Türk nüfus oranı ciddi biçimde azalır.
• Cumhuriyet, 1974 ve KKTC Dönemi: 1960–74 arasında Maraş uluslararası turizm merkeziyken, 1974’teki çatışmalar ve Türk askeri harekâtıyla kent bombalanır, Rum nüfus kenti terk eder ve Varosha askeri bölge olarak kapatılır. Günümüzde Gazimağusa, KKTC’nin en önemli liman ve üniversite kentlerinden biridir. “Gazi” unvanı 1970’lerde verilmiştir.

Kaynakça

• Uluca, E. (2006). Gazimağusa Kaleiçi’nin Tarihsel Süreç İçindeki Kentsel Gelişimi ve Değişimi. Doktora Tezi, İTÜ.
• Uluca, E. & Akın, N. (2009). “Gazimağusa Limanı: 13.–20. yüzyıl.” İTÜ Dergisi/a.
• Tümer (Uluca), E. (2012). “Osmanlı Döneminde Gazimağusa Kaleiçi'nin Kentsel Gelişimi.”
• Dal, M. (2016). “Gazimağusa Kaleiçindeki Tarihi Taş Yapılarda Bozunmalar.” ÇÜ Müh.-Mim. Fak. Dergisi.
• Önal, Ş. (1999). “The urban problems of Gazimagusa.” Cities, 16(1).
• Mosharraf, H. (2022). “Revitalizing Famagusta’s Historical Urban Spaces.” IJAP.
• Cömert, N. Z. (2021). “Typo-morphological assessment of Famagusta.” DRArch.
• Charalambous, N. (2019). “The study of urban form in Cyprus.” Urban Morphology.
• Tümer, E.U. vd. (2014). The Walled City of Famagusta: A Compendium of Preservation Studies.
• Walsh, M.J.K. vd. (2012). Medieval and Renaissance Famagusta.
• Walsh, M.J.K. (2015). City of Empires.
• Kiessel, M. (2019). “Famagusta… British Colonial & Postcolonial Period.” Brill.
• Tozan, A. (2019). “Development of Famagusta Harbor.” Brill.
• Göktürk, T. B. (2020). Hilmi Kılgın’ın Arşivinden Mağusa.
• Keshishian, K. K. (1985). Famagusta Town and District.
• Mirbagheri, F. (2009). Historical Dictionary of Cyprus.
• Kuş, A. (2019). “Kıbrıs: Mağusa, Larnaka, Lefkoşa.” Fırat Ü. SBD.
• Anon. (2014). “Past and Present: Cartographic History of Famagusta.”
• Pennsylvania Univ. (2008–2012). “Historic Walled City of Famagusta Framework Report.”
• “Conquest of Cyprus: 1570–1 Siege of Famagusta.” Turkish Studies, 2015.
• Brill (2012). Famagusta Maritima.
• World Monuments Fund (2008–2014). Historic Walled City of Famagusta Reports.